PARKİNSON HASTALIĞI NEDİR?
Yazan: Fzt. Muhammet Talha Bağdat | Fizyoterapist | Son güncelleme: 19 Eylül 2026
Fonksiyonları normal çalışan bir beyin dopamin üreten beyin hücrelerine sahiptir. Substabsiya nigra bölgelerinde yoğunlaşan bu hücreler beyin hücreleri arasındaki mesajlaşmayı gerçekleştirme işlevine sahip kimyasalı üretmekle görevlidir. Dopamin üreticilerin yarısından fazlası kaybedildiğinde ise parkinson hastalığının belirtileri ortaya çıkmaya başlar ve motor hareketlerde bozulmalar görülür.
Parkinson Hastalığı Nedir, Parkinson Hastalığı Evreleri Nelerdir?
Yukarıda da açıkladığımız üzere Parkinson Hastalığı Nedir sorusuna verilebilecek en net yanıt vücudun motor hareketlerinde titreme, kasılma, yavaşlama ile görülen bozukluklardır. Hastalığın belirtileri kişiden kişiye değişiklik gösterir. Parkinson beş evreli bir hastalık olarak nitelendirilir.
1. Hastalığın birinci evresinde motor hareketlerde titreme, yavaşlama ve kaslarda kasılmalar hafif derecede görülmeye başlar. Belirtiler neredeyse sadece hastanın kendisinin hissedebileceği aşamada ve dışarıdan gözlemlenmesi zordur.
2. İkinci evrede belirtiler dışarıdan da gözlemlenebilecek seviyeye ulaşır. Vücudun bir yarısında görülmeye başlanan etkiler artık her iki yarıda da oluşmaya başlar. Tedavi için en ideal aşama ikinci evredir.
3. Parkinsonun üçüncü aşamasında hasta günlük yaşamını devam ettirmede zorluk yaşayacak kadar etkilenir. Reflekslerde iyice azalma, his kaybı, denge bozukluğu gözlemlenir.
4. Hastalığın dördüncü evresinde kişinin hayatını yardım almadan devam ettirmesi oldukça zorlaşır. Yalnız başına kalması istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Çünkü hareketlerini kontrol etmesi artık iyice güçleşmiştir.
5. Beşinci evre ise hasta kendi başına hareket edemeyecek, konuşamayacak veya konuştuğu anlaşılamayacak kadar zor durumdadır. Hafıza kayıpları, yataktan kalkamama, şiddetli ağrılar bu aşamada görülmektedir.
Parkinson Hastalığının Ortaya Çıkışının Sebepleri
Alzheimerdan sonra en fazla görülen hastalıklardan olan parkinson ilerleyen yaşla birlikte yaklaşık %10 oranında kalıtsal nedenlerden meydana gelir. Dolayısıyla Parkinson Hastalığı Kalıtsal mı sorusuna verilecek yanıt bazı hastalar için evet olacaktır. Ancak sadece ileri yaşlarda ortaya çıkar düşüncesiyle, genç yaşlardaki belirtiler görmezden gelinmemelidir. Parkinson'un ortaya çıkışındaki nedenler motor ve motor dışı olmak üzere ikiye ayrılır.
• Motor semptomlar uzuvlarda titreme, hareket kabiliyetinin yavaşlaması, kas kasılması, hiç harekete geçememe, normal dışı minik adımlar şeklinde tabir edilen yürüyüş ve sırtta görülen kamburluktur.
• Motor olmayan semptomlar ise uyku düzensizlikleri, sindirim sisteminde görülen kabızlık, cinsel işlev bozukluğu depresyon belirtileri ve neredeyse koku duyusunun tamamen kaybolmasıdır.
Parkinson Fizik Tedavi İle Giderilebilir Mi?
Parkinson hastalığı tedavisi ilk aşamada ilaç tedavisi ile başlar. Gerekli durumlarla veya ilerleyen vakalarda cerrahi müdehale yapılabilmektedir. Ancak doktorlar özellikle yürüyüş bozukluğu, duruş bozukluğu gibi durumlarla mücadele edilmesi için çeşitli egzersizlerin yapılmasını destekleyici tedavi olarak önermektedir.
Destek tedavi metodunda en önemli unsur rehabilitasyon olmaktadır. Hastaların düzenli egzersizlerle
• Aşırı ağrı
• Sürekliliği olan uyku durumu
• Mide ve bağırsak işlevlerinde yavaşlama
• Uyku davranış bozukluğu
• Depresyon
gibi şikayetlerinde hafifleme veya düzelme görülmektedir.
Parkinson Hastalığında Fizik Tedavi Ne Sağlar?
Fizik tedavi Parkinson hastalığını ortadan kaldırmaz, ancak hastalığın günlük yaşamı kısıtlayan sonuçlarını belirgin biçimde azaltır. Düzenli egzersiz yapan hastalarda yürüme hızı, denge, duruş ve günlük işleri yapabilme becerisi daha uzun süre korunur. Egzersizin bir diğer önemli etkisi de düşme sayısını azaltmasıdır.
Programda Hangi Çalışmalar Yer Alır?
• Geniş genlikli hareket eğitimi: Parkinsonda hareketler zamanla küçülür; bilinçli olarak büyük ve abartılı hareket çalışmak bu küçülmeyi dengeler
• Yürüyüş eğitimi: Adım uzunluğunun artırılması, kolların sallanmasının yeniden kazandırılması
• Donma (freezing) için ipucu teknikleri: Yere çizilen çizgiler, ritmik sayma ya da metronom eşliğinde adım atma, yürüyüşün tıkandığı anlarda hareketi yeniden başlatır
• Denge ve dönme çalışmaları: Özellikle dar alanda dönüş, düşmelerin sık yaşandığı andır
• Duruş ve esneklik egzersizleri: Öne eğilmiş duruşun ilerlemesini yavaşlatır
• Yatak içi hareketler: Dönme ve yataktan kalkma tekniklerinin öğretilmesi
Egzersiz Ne Zaman Yapılmalı?
Parkinson ilaçlarının etkisi gün içinde dalgalanır. Egzersiz için en verimli zaman, ilacın etkisini gösterdiği ve hareketin görece rahat olduğu dönemdir. Fizyoterapist seans saatini bu döneme göre planlar. Yorgunluk arttığında ara vermek, seansı zorlayarak uzatmaktan daha yararlıdır.
Evde Düşmeyi Önlemek İçin
• Koridor ve tuvalet yolunu geceleri aydınlatın
• Kayan halıları kaldırın ya da sabitleyin, yerdeki kabloları toplayın
• Banyoya tutunma barı ve kaymaz paspas koyun
• Dar alanlarda hızlı dönmek yerine geniş bir yay çizerek dönün
• Yürürken aynı anda bir şey taşımaktan ya da konuşmaktan kaçının; Parkinsonda iki işi birlikte yapmak dengeyi bozar
• Tabanı kaymayan, arkası kapalı ayakkabı tercih edin
Ailelere Öneriler
Hareketlerin yavaşlaması isteksizlik olarak değil, hastalığın bir belirtisi olarak görülmelidir. Acele ettirmek donma ataklarını artırır. Hastanın kendi yapabildiği işleri yapmasına izin vermek bağımsızlığı korur. Konuşmada anlaşılırlık azaldıysa ya da yutma güçlüğü, öksürük ve boğulma hissi başladıysa hekime bildirilmelidir; bu durumda dil ve konuşma terapisti değerlendirmesi gerekir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, muayene ve tıbbi tanının yerini tutmaz.
